Het heeft even geduurd, maar de wijkaanpak komt van de grond. In maart 2007 presenteerde minister Vogelaar van Wonen, Wijken en Integratie (WWI) het lijstje van aan te pakken wijken. Op 10 juli 2008 tekende zij de laatste overeenkomsten voor de wijkenaanpak (de wijk Kruiskamp in Amersfoort en vier aandachtwijken in Den Haag). Sindsdien is de leefbaarheid in de aandachtswijken bovengemiddeld verbeterd. Al blijven de achterstanden groot, vooral op het terrein van werk en onderwijs. Ook laat de economische crisis de 40 wijken niet onberoerd.
Inhoudsopgave
Leefbaarheid in aandachtswijken verbeterd
Bewonersbudgetten
Praktijkvoorbeelden
Ondersteuning en advies
Laatste Nieuws
Leefbaarheid in aandachtswijken verbeterd
De leefbaarheid in de 40 aandachtswijken is de afgelopen twee jaar sneller verbeterd dan in de rest van het land. Toch blijven de achterstanden groot, vooral op het terrein van werk en onderwijs. Ook laat de economische crisis de 40 wijken niet onberoerd. Dat blijkt uit de 'Voortgangsrapportage Wijkenaanpak 2009' van het ministerie van WWI.
Het aantal mensen dat woont in een wijk met leefbaarheidsproblemen is tussen 1998 en 2008 afgenomen van ruim 1,3 miljoen tot ca. 900.000. De meeste vooruitgang werd geboekt in de wijken met de grootste achterstanden, waaronder de 40 aandachtswijken. Hoewel de achterstanden daar fors blijven, is de vooruitgang onmiskenbaar. In een jaar tijd verbeterden tien aandachtswijken hun leefbaarheidsscore van 'matig' naar 'matig positief'. De grootste problemen doen zich nog steeds voor in de grote steden. Maar het aantal wijken met een negatieve score daalde ook daar, van vier (Rotterdam West en Oud Zuid en Den Haag Schilderswijk en Transvaal) naar nul. Alle aandachtwijken scoren nu minimaal matig.
Verbetering van de veiligheidssituatie en de woningvoorraad en vermindering van overlast droegen voor de helft bij aan de betere leefbaarheid. De daling van de werkloosheid voor de andere helft. In de Amersfoortse wijk Kruiskamp bijvoorbeeld is het aantal meldingen van jongerenoverlast met bijna een kwart gedaald en in Kanaleneiland in Utrecht nam de criminaliteit met 14 procent af. Bovendien gaan deze positieve ontwikkelingen vooralsnog niet ten koste van aangrenzende wijken (het zogeheten waterbedeffect).
Dynamiek en betrokkenheid
'Vooruitgang gaat in kleine stappen, maar achter de eerste resultaten gaat een enorme dynamiek en betrokkenheid schuil. Dit belooft veel voor de toekomst,' schrijft minister Van der Laan in de voortgangsrapportage. 'Ik heb bij verschillende gelegenheden de vergelijking gemaakt met een plantje dat de tijd moet krijgen om te groeien. De vraag naar de effectiviteit is legitiem, maar als je een plantje te vaak uit de grond trekt om te bekijken of het al wortels heeft, werkt dat contraproductief.' Hij benadrukte dat de wijkaanpak een horizon heeft van zeker 10 jaar. Corporaties investeren 10 jaar lang jaarlijks 250 miljoen in de aandachtswijken. Veelbelovend is dat zich inmiddels ook 61 externe partijen uit het bedrijfsleven en de cultuur- en sportwereld hebben aangesloten bij de Landelijke Alliantie Krachtwijken, waaronder Albert Heijn en de Betaald Voetbalorganisaties.
Het hardst zal er volgens Van der Laan moeten worden getrokken aan werk en onderwijs. 'Die problematiek is taai en de voortgang verloopt moeizaam.'
- Extra bewonersbudgetten 2009
- Bewonersbudgetten
- Budgetwijken moeten voor 1 oktober 2008 worden aangewezen
- Landelijke bewonersdag op 1 november 2008
- Bewonersbudgetten ook echt voor de bewoners
Extra bewonersbudgetten 2009
Vanaf januari 2009 ontvangen de G31-gemeenten wederom een budget van € 300.000,- voor het realiseren van bewonersinitiatieven om de sociale cohesie en leefbaarheid in de wijken te bevorderen. Dit budget kan de gemeente net als in 2008 verdelen over één of meerdere wijken. Minister van der Laan (WWI) adviseerde de gemeenten om, in lijn met de wens van de Tweede Kamer, dit budget via het vouchersysteem in te zetten. Heeft de gemeente de voorkeur gegeven aan een eigen systeem, dan moeten de bewoners toch weer de keuze voorgelegd krijgen tussen dat gemeentesysteem en het vouchersysteem. Op deze manier kunnen bewoners zelf het best beslissen hoe ze het bewonersgeld voor 2009 willen verdelen. Kiezen zij voor het eigen systeem van de gemeente dan wil de minister vóór 15 maart 2009 de schriftelijke verklaring van de bewoners ontvangen, waarin zij aangeven dat zij daarmee akkoord gaan. De extra bewonersbudgetten zijn bedoeld om bewoners beter in staat te stellen om de regie te nemen in het selecteren, financieren en uitvoeren van hun eigen initiatieven in hun eigen wijk.
In de komende maanden vindt een evaluatie van het experiment met het 'vouchersysteem 2008' plaats. Daarbijworden ook de eigen systemen van gemeenten betrokken. De uitkomsten worden meegenomen in de aanbevelingen voor de verdeling van de bewonersbudgetten voor de jaren 2010 en 2011.
De afgelopen maanden zorgde de aandacht voor bewonersparticipatie en de extra bewonersbudgetten voor veel dynamiek in de gemeenten en wijken. In de meeste steden is er meer aandacht en ruimte gekomen voor bewoners en vinden er interessante experimenten plaats.
Er zijn genoeg voorbeelden van hoe gemeenten en bewoners de extra bewonersbudgetten hebben verdeeld en besteed.
In Amsterdam heeft de gemeente het bewonersbudget voor de aandachtswijken verdeeld over de negen stadsdelen, die dit weer hebben verdeeld over de betreffende buurten. In Bos en Lommer is het bedrag verdeeld over 6 buurten. In elk van deze buurten zijn in 2008 speciale bewonersavonden georganiseerd waar bewoners initiatieven konden indienen. Vervolgens werd gestemd over welk initiatief gefinancierd zou worden. Deze ronde leverde in totaal 24 interessante initiatieven op.
Eindhoven heeft het gehele bewonersbudget verdeeld via het vouchersysteem. Dit betreft het geld voor zowel de drie aandachtswijken (€ 250.000,-) als de overige actie- en wijkvernieuwingsgebieden (€ 300.000,-). Het eerste voucher à € 1.000,- is besteed aan een mozaïekmarathon. Een activiteit waarbij de buurtbewoners het maken van mozaïeken gebruikten om elkaar te ontmoeten, te spreken en samen te koken en te eten.
Groningen ontving in 2008 voor twee aandachtswijken € 150.000. Dit geld is toegevoegd aan het bestaande leefbaarheidsbudget van de gemeente en de corporaties. In deze twee aandachtswijken is dit bedrag verdeeld volgens de methodiek van de waardenzeef. Daarmee wordt bepaald welk initiatief echt iets bijdraagt aan de ontwikkeling van de wijk en is hierdoor een handig instrument om initiatieven te selecteren tijdens de zeer populaire wijkstemdagen, waarop initiatiefnemers hun eigen initiatieven aanprijzen aan medebewoners.
De Rotterdamse aandachtswijk Crooswijk ontving in 2008 ca. € 150.000. Bewoners in de wijk werden opgeroepen om met ideeën te komen, waaruit een kleine commissie een aantal heeft geselecteerd. Eén hiervan is het initiatief om de geschiedenis van de Jamin fabriek 'zichtbaar' te maken voor de wijk in de vorm van een monument, een reünie voor oud-Jamin medewerkers, een boekje met wandelroutes langs Jamin-plekken en een schoolproject.
Bewonersbudgetten
Het kabinet heeft 300 miljoen euro vrijgemaakt voor bewonersinitiatieven in 31 gemeenten (de G31-gemeenten). Per gemeente gaat het om een bedrag van 300.000 euro per jaar. Voor een deel van dat geld mogen de bewoners zelf beslissen waar het aan wordt besteed. De Woonbond wil dat de gemeente het geld beschikbaar stellen via vouchers (tegoedbonnen). Die zouden moeten worden toegekend door regiegroepen die per wijk door de gemeente kan worden ingesteld.
De contouren van dit vouchersysteem zijn ontwikkeld door het Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken (LSA). Inmiddels ligt er een modelverordening. Die is opgesteld in samenspraak met de Woonbond, het ministerie van WWI en een vertegenwoordiging van de G31-gemeenten.
Klik hier voor de Subsidieverordening vouchers bewonersinitiatieven, inclusief de toelichting.
In de gemeenten waar het vouchersysteem wordt toegepast, krijgen de regiegroepen het recht om vouchers weg te geven voor de realisatie van goede ideeën. Voor bedragen die de 10.000 euro te boven gaan, moet eerst de wijk worden geraadpleegd. Dat kan bijvoorbeeld met een enquête of door een bijeenkomst te houden.
Budgetwijken moeten voor 1 oktober 2008 worden aangewezen
Het is belangrijk om er voor 1 oktober bij uw gemeente op aan te dringen het vouchersysteem toe te passen en uw wijk aan te wijzen voor het uitvoeren van bewonersinitiatieven. Uw gemeente moet namelijk vóór die datum beslissen welke wijk of wijken een budget krijgen. Als het één wijk is, gaat het totale bedrag van € 300.000 daar naar toe. Kiest de gemeente meer dan één wijk, dan geeft ze aan hoe het beschikbare geld wordt verdeeld. Helaas willen niet alle gemeenten meedoen aan het vouchersysteem, zij lijken soms de voorkeur te geven aan het eigen systeem. Een gemeente heeft echter wel de instemming van de bewonersorganisatie nodig om het eigen systeem te kunnen handhaven.
Het is de bedoeling dat alle bewoners in de wijk uitgenodigd worden om met ideeën te komen die de leefbaarheid en de sociale cohesie in de buurt bevorderen. Voorbeelden van bewonersinitiatieven zijn het aanleggen van een sportveld of speeltuin, het opknappen van het schoolplein, meer groen in de wijk, een project voor werkloze jongeren, veiligheidsmaatregelen en de aanpak van overlast, het organiseren van een wijkfeest of bewonersondersteuning bij renovatie of sloop.
Landelijke bewonersdag
Op de Landelijke bewonersdag van 1 november 2008 werden bewonersinitiatieven gepresenteerd voor de Krachtwijken in 31 grote steden. Bezoekers kwamen van alles te weten over de mogelijkheden om eigen ideeën te realiseren met bewonersbudgetten (die beschikbaar worden gesteld door WWI).
De landelijke bewonersdag werd gehouden door het ministerie van WWI, het LSA en de Woonbond. Bewoners en hun organisaties konden op deze dag inspiratie en ideeën op doen voor initiatieven om de leefbaarheid en de sociale cohesie in de buurt te bevorderen. Er waren informatiestands van organisaties die zich hebben verenigd in de landelijke Alliantie Krachtwijken en minister Vogelaar reikte de eerste voucher uit.
Bewonersbudgetten ook echt voor de bewoners
De Woonbond heeft zich er hard voor gemaakt dat het geld voor bewonersinitiatieven in en buiten de veertig 'Vogelaarwijken' ook daadwerkelijk bij de bewoners terecht komt. Met andere woorden: dat de bewoners zelf kunnen bepalen waaraan het wordt besteed. Dat was geen vanzelfsprekende zaak, ook al omdat het gemeentefonds (waar het geld vandaan moest komen) geen 'geoormerkte' bedragen kent voor een bepaald doel. Daardoor is het mogelijk dat het budget opgaat in de 'overige middelen'. Het vouchersysteem is de oplossing voor dit probleem. Al op 16 april 2008 bepleitte de Woonbond de introductie daarvan tijdens het rondetafelgesprek met de Vaste Kamercommissie WWI der Staten Generaal.
Praktijkvoorbeelden
Het gebeurt dat bewonersorganisaties niet of te laat betrokken worden bij het opstellen van plannen voor hun wijk. Soms zijn er wel contacten tussen gemeente, corporatie(s) en bewoners, maar is er nauwelijks sprake van serieus overleg en het komt ook nog voor dat de lopende wijkvernieuwingsactiviteiten op het tweede plan komen, doordat de betreffende wijk niet is aangewezen als Vogelaarwijk. De Woonbond houdt u op de hoogte van de problemen in de praktijk en de oplossingen die daarvoor worden gevonden.
Zie ook Praktijkvoorbeelden
Ondersteuning en advies
Een huurdersorganisatie kan een belangrijke rol spelen in de verbetering van de wijk. Lidorganisaties van de Woonbond kunnen zich voor een kort advies wenden tot hun regioconsulent. Bijvoorbeeld over het contact met de gemeente, het opzetten van een informatiecampagne in de wijk of het organiseren van een wijkraadpleging. Voor uitgebreid advies kunnen lidorganisatie zowel als niet -lidorganisaties terecht bij het Woonbond Kennis- en Adviescentrum. Voor die ondersteuning moet dan wel worden betaald (op basis van een offerte).