'Je bent een nummertje geen mens'

Bewoners van een brandweerkazerne in Rotterdam boden de Rotterdamse wethouder wonen Kurvers op 25 februari voor het Rotterdamse stadhuis een petitie aan.

Huurders met een antikraakcontract staan sneller op straat en ontberen huurbescherming. Handig voor eigenaren die, om welke reden dan ook, hun pand snel leeg willen hebben. Vooral jongeren kiezen noodgedwongen voor tijdelijke antikraakcontracten en missen daarmee de zekerheid die ‘normale’ huurders genieten. Huurpeil peilt de stand van zaken in het leegstandbeheer.

 

Direct beschikbaar in Den Haag: Rijtjeshuis met tuin. Te huur voor langere tijd. Dat aanbod van leegstandverhuurder VPS lijkt voor de negentienjarige Merel Groot een uitweg uit een vervelende thuissituatie. ‘Je gaat niet zo maar zo vroeg van huis weg, maar het was wel nodig’, is het enige dat de Haagse hierover kwijt wil. Haar ouders en oma helpen om het huis in orde te krijgen. ‘Er moest veel gebeuren en uiteindelijk ging al mijn spaargeld er aan op’, aldus Groot. Ook oma en de ouders helpen en betalen mee. Het gaat om meer dan tweeduizend euro. Maandelijks betaalt zij VPS een bruikleenvergoeding en servicekosten.

Laurens Bagnalasta heeft een dochter in Londen en werkt als zzp’er in de evenementensector. Terug van omzwervingen over de wereld, strijkt hij eerst neer in een leegstaand klooster. Als dat gebouw een andere bestemming krijgt, klopt hij in 2016 aan bij leegstandverhuurder Camelot. ‘Het liefst heb je natuurlijk een gewoon huis met tuin, maar dat is in mijn situatie lastig. Ik maak nu geen kans op sociale huur en andere huurwoningen zijn te duur. Ik woon en werk in Nederland, maar heb veel reiskosten om mijn dochter te zien’, vertelt Bagnalasta. De leegstaande brandweerkazerne aan de Laanslootseweg in Rotterdam die Camelot hem tijdelijk aanbiedt, is voor hem een betaalbare uitkomst. ‘Natuurlijk moet je als je antikraak woont het wel zelf gezellig maken. De kantoorruimte waar ik nu woon, was echt heel vies. Daar hebben mijn huisgenoot en ik veel werk aan gehad. We hebben ook de overwoekerde tuin aangepakt. Het helpt als je handig bent.’

Groot en Bagnalasta hebben geen huurovereenkomst maar een bruikleenovereenkomst. Zowel VPS als Camelot zien hen niet als huurder maar als bruiklener. In het contract van Groot benadrukt VPS dat bruikleners geen recht hebben op huurbescherming. VPS kan net als Camelot met 28 dagen opzeggen en is niet verplicht om vervangende woonruimte te verzorgen. Bruikleners weten dus niet hoe lang ze mogen blijven, maar wel dat ze snel op straat kunnen staan.

Stress door onverwacht opzeggen

Dat ondervindt Merel Groot tien maanden nadat zij in de met haar spaargeld gerepareerde woning is getrokken. Plotsklaps krijgt zij het bericht dat zij het pand binnen 28 dagen uit moet. ‘Dat kwam als een verrassing. In mijn contract staat “langere tijd” en ik dacht zeker voor de komende paar jaar goed te zitten.’ De dreigende uitzetting geeft haar veel stress en maakt haar depressief. ‘Ik heb zelfs medicijnen geslikt’, vertelt zij. Als reden voor het opzeggen van de huur zegt VPS dat eigenaar woningcorporatie Staedion het pand nodig heeft vanwege renovatiewerkzaamheden. ‘Mijn huis zou een wisselwoning worden voor huurders wiens huis zou worden gerenoveerd.’ De negentienjarige vraagt VPS om haar te helpen zoeken naar een andere woning. ‘Ze beloofden mij bovenaan de lijst te zetten voor een nieuw huis, maar ik hoorde daarna niks meer van hen.’

Groot belandt op straat en hopt van het ene naar het andere logeeradres bij familie en vrienden. Na drie maanden dakloosheid klopt zij aan bij de Bond Precaire Woonvormen (BPW). Deze vrijwilligersorganisatie komt op voor mensen die tijdelijk huren en voert al langer actie voor lotgenoten van Groot. Via Tweede kamerlid Sandra Beckerman en via de gemeenteraad van Den Haag vraagt de BPW aandacht voor hen. De Haagse raad vraagt verantwoordelijk wethouder Martijn Balster wat hij aan het probleem gaat doen, maar volgens hem zijn er geen daklozen door toedoen van VPS. Dat klopt niet, want Groot is nog steeds dakloos. Staedion kan weinig voor haar doen. ‘Op het moment dat mensen kiezen voor tijdelijk wonen in leegstand, weten zij waarvoor ze tekenen. Als zij onverwacht dakloos raken, kunnen wij hen geen voorrang geven op de mensen die wél bij ons op de wachtlijst staan’, aldus een woordvoerder van Staedion.

Geen negatieve publiciteit

De aandacht voor de situatie van Groot bevalt VPS niet. De verhuurder waarschuwt Groot daarom via WhatsApp dat ‘negatieve publiciteit’ de kans op een nieuw woonadres verkleint. Daarop stuurt Groot met hulp van de BPW een brief waarin zij haar situatie uitlegt en dat de gemeenteraad verkeerd is geïnformeerd. ‘We wijzen ook op het appje van VPS en schrijven dat het grondrecht van vrijheid van vereniging wordt geschonden’, aldus woordvoerder Abel Heijkamp van de BPW. Het illustreert volgens hem hoe leegstandbeheerders omgaan met de rechten van bewoners: ‘Met die contracten proberen leegstandverhuurders de rechten van huurders te omzeilen en dat lukt vaak. Vaak zijn zaken als servicekosten niet inzichtelijk. Bewoners stellen geen vragen uit angst dat hun contract wordt opgezegd. Ze hebben niet snel elders onderdak, betalen een relatief lage huur en houden zich daarom koest. Ze zijn bang.’ De BPW pleit er voor dat antikraakwonen wordt verboden. Er is namelijk een alternatief: Een tijdelijke huurovereenkomst op basis van de Leegstandwet geeft huurders in elk geval huurbescherming en een minimale opzegtermijn van drie maanden.

Terwijl Merel Groot op straat belandt, zorgt Laurens Bagnalasta met zijn huisgenoot er voor dat conform het contract de kazerne er netjes bij blijft staan. Samen houden ze een oogje in het zeil. Geen overbodige luxe, want er was al eerder ingebroken. En ook daarna nemen inbrekers de laptop van Bagnalasta mee. ‘Toen trokken we aan de bel bij de gemeente Rotterdam. Die is eigenaar van het pand. We hebben zelf ook beveiligingscamera’s geplaatst. Nu voel ik mij hier veilig. We hebben hangjongeren voor de deur, maar daar ben ik nu ook aan gewend. We houden het hier schoon en veilig.’ En dat is precies wat Camelot beoogt met het laten bewonen van leegstand. Door bewoning voorkomen dat een pand verloedert totdat het snel kan worden verkocht.

Tijdelijkheid voelbaar

De tijdelijke aard van de bewoning van de kazerne is voor Bagnalasta voelbaar door de verschillende bezichtigingen die hij meemaakt. ‘Er zijn veel mensen komen kijken, maar er is veel achterstallig onderhoud en asbest in het gebouw. Dat schrikt af’, vertelt hij.. Na vier jaar blijkt er toch een plan te zijn voor de locatie en ontvangen hij en zijn inmiddels twee medebewoners in oktober 2020 een opzegging van Camelot. Volgens de leegstandverhuurder is het pand verkocht. ‘Voorafgaand daaraan hadden we niks gehoord. Ook niet van de gemeente. Wat dat betreft is de gemeente ook niet transparant. We moesten ineens binnen 28 dagen de kazerne uit. In coronatijd.’ De bewoners van de kazerne verzetten zich hiertegen en nemen een advocaat in de arm. Zij menen na vier jaar bewoning en het maandelijks betalen van een vergoeding alsnog huurrechten te hebben opgebouwd. Tevens vinden ze het ongepast om in coronatijd op straat te worden gezet zonder uitzicht op alternatief onderdak. ‘Natuurlijk hebben we Camelot hierom gevraagd, maar die geven niet thuis’, verklaart Bagnalasta. Uiteindelijk besluit Camelot een kort geding aan te spannen tegen de bewoners van de kazerne om de uitzetting door te zetten.

Bagnalasta en zijn medebewoners laten luid van zich horen. Ze schrijven een brief aan de Rotterdamse gemeenteraad en overhandigen in november 2020 ook een petitie aan de Rotterdamse wethouder wonen Bas Kurvers om huisuitzettingen in coronatijd tegen te gaan. Naderhand laat Kurvers aan Huurpeil weten: ‘De gemeente heeft begrip voor de lastige omstandigheden tijdens deze coronacrisis. Echter, een korte opzegtermijn is kenmerkend voor leegstandbeheer. De antikraakbewoners hebben hiervoor getekend bij aanvang van het gebruik en zijn zich hiervan bewust. Hier staat tegenover dat ze een fractie betalen van de markthuur. Uiteraard proberen wij een beëindiging zo vroeg mogelijk aan te kondigen via de leegstandbeheerder.’

Deuk in imago

Terwijl de kazernebewoners zich verzetten tegen een uitzetting zonder alternatief woonadres, loopt het imago van Camelot een grote deuk op. De Belgische overheid verbiedt het bedrijf sociale huurwoningen te verhuren in België. Reden hiervoor is dat bij controle blijkt dat 120 sociale woningen in beheer van Camelot niet voldoen aan de eisen die het land stelt aan isolatie en verwarming. Camelot is aangesloten bij branchevereniging Vereniging Leegstandbeheerders Nederland (VLBN). De branchevereniging schort hierop het lidmaatschap op waardoor Camelot niet langer het VLBN keurmerk mag hanteren tot er een herstelplan komt. Camelot belooft beterschap, maar uiteindelijk trekt de VLBN in maart 2020 het lidmaatschap in.

De schorsing is voor Rotterdam reden om de samenwerking met Camelot niet te verlengen, maar de stad blijft zaken doen met leegstandbeheerders. Wethouder Kurvers verwacht dat de stad tot 2023 minder panden in leegstandbeheer geeft. Rotterdam wil overtollig vastgoed zo snel mogelijk kwijt en antikraak helpt daarbij: ‘Met leegstandbeheer houdt de gemeente ook de flexibiliteit om panden snel te kunnen verkopen.’ Goedkoop beheer en snelle verkoop staan voorop, het lot van de tijdelijke bewoners in coronatijd weegt minder zwaar.

Niet zomaar op straat

In Leeuwarden en Groningen denken de betrokken wethouders van wonen daar anders over. Beide gemeenten doen ook aan leegstandbeheer, maar schakelen daarvoor CareX in. Deze leegstandbeheerder ontstond vanuit de kraakbeweging met als doel het realiseren van goede en fatsoenlijke huisvesting voor mensen met een gering inkomen. In Groningen is wethouder wonen Roeland van der Schaaf enthousiast over CareX: ‘Ze hebben geen winstoogmerk, maar willen zo zorgvuldig mogelijk mensen tijdelijk huisvesten. Om die reden werken we als gemeente alleen samen met CareX. Die zetten mensen niet zomaar op straat, maar proberen ze altijd te herhuisvesten.’ Beide wethouders geven aan dat dit lukt omdat beide gemeenten voldoende leegstaande panden hebben. ‘De woningmarktsituatie in Leeuwarden is niet zodanig dat mensen langdurig gedwongen zijn om via leegstandbeheer te wonen’, aldus de Leeuwardense woonwethouder De Haan. Daarnaast ziet de wethouder in Groningen de verantwoordelijkheid van de gemeente anders dan zijn Rotterdamse ambtgenoot: ‘Je springt bij als de nood aan de man komt. Zo woonden een paar jaar terug een hoop gezinnen tijdelijk via CareX in een groot complex met sociale huurwoningen. Toen de sloopdatum naderde, dreigden veel gezinnen op straat te komen staan omdat CareX te weinig alternatieven had. Toen is de gemeente samen met de woningcorporatie bijgesprongen. Voor de duidelijkheid: Mensen bouwen geen rechten op, maar mogen ook niet zomaar op straat belanden.’

Inbreuk op privacy

Terug naar Rotterdam. Camelot is niet blij met het verzet van de kazernebewoners en komt onverwacht langs voor een inspectieronde van het gebouw. Behalve dat medewerkers het gebouw inspecteren, ziet Bagnalasta naderhand op de opgeslagen beelden van de beveiligingscamera’s dat deze personen ook door zijn persoonlijke spullen en de post gaan. ‘Ik vermoed dat ze zochten naar iets tastbaars dat ze tegen ons konden gebruiken in de rechtszaak. Dat is gewoon schending van onze privacy.’ Bagnalasta hekelt niet alleen de houding van Camelot, maar verwijt ook de gemeente niet transparant te zijn. ‘Camelot zei tegen ons dat het pand is verkocht. Wij dachten van, oké, dat zal dan wel. En toen we bij de gemeente navraag deden, bleek dat het pand door de gemeente zelf in gebruik zou worden genomen.’ Twee dagen voor de daadwerkelijke uitzetting, krijgen de kazernebewoners uitstel. Reden: De omgevingsvergunning is niet rond. ‘En toen kwam mijn buurman mijn kamer binnenlopen en die zei “Laurens ik zie in openbare informatie dat ze nog geen omgevingsvergunning hebben aangevraagd”. Ze liegen dus gewoon weer.’ Het is deze onduidelijkheid die Bagnalasta steekt: ‘Als je weet waar je aan toe bent, kun je vooruit plannen en je voorbereiden op je vertrek, maar dat doen ze niet. Je krijgt pas 28 dagen van te voren een opzegging. Dat is de valkuil van antikraak. Je bent een nummertje en geen mens. Ze houden geen rekening met je.’

Na zeven maanden wisselend bij vrienden en familie op de bank te hebben geslapen, vindt Merel Groot een kamer in een huis met acht huisgenoten. Zij pakt haar studie Verpleegkunde op. Tussentijds gaat zij samen met de BPW het gesprek aan met VPS. Die biedt daarop Groot en haar partner een tijdelijke huurwoning aan. ‘Ja, ik huur nog steeds liever niet tijdelijk, maar als je een eigen huis wil, kan je niet anders’, licht Groot toe.

Begin mei vonnist de rechter dat Laurens Bagnalasta en zijn huisgenoten de brandweerkazerne moeten verlaten. Ze moeten er met Hemelvaart uit zijn. ‘Er zit nu niks anders meer op dan onze spullen te pakken en die in de opslag te zetten. Tussentijds ga ik tijdelijk bij mijn vriendin logeren, maar waar ik straks terecht kan, weet ik niet’, zegt Bagnalasta. Behalve de onzekerheid van een dreigende dakloosheid, moeten beide mannen ook de proceskosten betalen van € 1.050 per persoon. ‘Wat dat betreft vind ik de rechter meedogenloos. We hebben eerder onze situatie aan hem uitgelegd. We hebben geen alternatief woonadres en de rechter weet dat we inkomsten missen door de pandemie, maar voor hem weegt het belang van de gemeente zwaarder en onderschrijft hij de plicht van Camelot om het pand conform contract snel en leeg aan Rotterdam op te leveren.’

Tijdens het proces blijft het volgens Bagnalasta onduidelijk of de gemeente Rotterdam daadwerkelijk een vergunning voor de verbouwing heeft afgegeven. ‘Maar dat doet er nu niet meer toe. Wij moeten er uit. En dat kunnen we met opgeheven hoofd. We hebben tweemaal voor het stadshuis gestaan, gesproken met de wethouder, zelfs nog contact gehad met de ombudsvrouw, maar niets helpt. Het is teleurstellend dat als je om hulp aanklopt bij de gemeente, dat zelfs die niets kan doen. Natuurlijk houd ik de brandweerkazerne in de gaten. Ik wil weten of er daadwerkelijk wordt gestart met verbouwen, maar het is nu ook zoeken naar een nieuw huis.’ Bagnalasta verwacht geen hulp van Camelot: ‘Tijdens het proces wees de rechter Camelot er op dat wij een half jaar geleden om vervangende woonruimte hadden gevraagd, maar dat er nog steeds geen aanbod is. De rechter vroeg daarop hoe het kan dat de grootste leegstandbeheerder van Europa niet binnen zes maanden een ander pand kan aanbieden. Daar hadden ze geen antwoord op. En dat is merkwaardig, want als ze een andere plek hadden aangeboden, waren we graag verhuisd en was de hele rechtszaak niet nodig geweest.’

Dit is een artikel van Olivier van Bekkum in Huurpeil 2, 2021

Huurpeil

Abonnement Huurpeil

De Woonbond is er voor huurders en hun organisaties!

Word nu lid en profiteer van alle voordelen